Pryderus?
Os wyt ti'n credu fod haint arnat ti, dylet fynd i weld y meddyg, neu i glinig GUM (clinig Genito-Urinary Medicine) [sydd yn y rhan fwyaf o ysbytai mawr] lle gellir trefnu archwiliad a thriniaeth (os oes angen) am ddim. Cofia - mae pob clinig GUM yn cadw'r holl wybodaeth yn gyfrinachol. Oni bai dy fod yn rhoi caniatâd, nid fydd y meddyg teulu yn cael gwybod dy fod wedi ymweld ag un o'r clinigau hyn ar gyfer prawf neu driniaeth.
Beth yw clinig GUM?
Os ydych chi'n meddwl y gallai fod gennych haint a drosglwyddir drwy ryw (STI), gallwch fynd i drafod y peth â'ch meddyg. Fodd bynnag, os bydd haint yn cael ei adnabod, neu ei amau, efallai y bydd gofyn i chi weld arbenigwr yn yr adran Meddygaeth Genhedlol-Droethol (clinig GUM) am archwiliad pellach.
Caiff clinigau GUM hefyd eu galw'n:
- Clinigau STD (afiechydon a drosglwyddir drwy ryw)
- Clinigau arbennig
- Clinigau VD (clwyf gwenerol)
- Clinigau clap
Dim ond clinigau GUM sy'n cofnodi ystadegau rheolaidd am STIs, gyda dros hanner miliwn o achosion yn cael eu diagnosio ledled y wlad bob blwyddyn, gan eu gwneud yn wasanaeth hanfodol wrth reoli lledaeniad heintiau rhwyiol. Bellach, mae tua 230 o glinigau yn y DU, yn cynnig gwasanaethau a thriniaeth am ddim ac yn gyfrinachol ar gyfer pob haint a drosglwyddir drwy ryw (STIs), gan gynnwys HIV. Bydd profiad o amrediad ac ansawdd y gwasanaethau'n amrywio'n fawr ar draws y wlad.
Allwch chi fynd yno heb apwyntiad?
Efallai y byddai'n syniad ffonio'r clinig yn gyntaf, i weld a allwch chi fynd yno heb apwyntiad. Mae nifer o glinigau yn cynnig gwasanaeth 'galw i mewn', ond bydd yn golygu y bydd rhaid i chi aros am yr apwyntiad gwag nesaf.
Beth fydd angen i chi ei wneud?
Wrth gyrraedd y clinig, bydd gofyn i chi gofrestru, gan roi cymaint neu cyn lleied o wybodaeth ag y dymunwch, gan wybod y bydd eich cyfrinachedd yn cael ei barchu'n llwyr. Mae cyfreithiau arbennig yn bodoli i warchod gwybodaeth bersonol sy'n cael ei dal am ddefnyddwyr clinigau GUM. Os ydych chi'n defnyddio gwybodaeth ffug, mae'n bwysig defnyddio'r un manylion ar ymweliadau yn y dyfodol. Bydd pob person sy'n ymweld â'r clinig yn cael ei gerdyn neu ei cherdyn ei hun a rhif clinig arno, y dylech fynd ag ef ar bob ymweliad. Mewn rhai clinigau fallai y bydd yn bosibl gofyn i gael gweld rhywun o ryw penodol.
Beth bydd y meddyg yn ei ofyn i chi?
Bydd y meddyg yn gofyn ambell gwestiwn i chi, i gael gwell dealltwriaeth o'ch 'hanes rhywiol' er mwyn ei helpu i benderfynu pa archwiliadau y dylid eu gwneud (os dylid gwneud rhai o gwbl).
Gallai'r cwestiynau gynnwys:
- Am beth rydych chi'n poeni?
- Faint o bobl rydych chi wedi cael cyfathrach rywiol â nhw yn ddiweddar?
- Pa fath o gyfathrach oedd hi? Oedd eich partneriaid yn ddynion neu'n ferched?
- Ydych chi wedi cael unrhyw afiechyd a drosglwyddir drwy ryw (STD) yn y gorffennol?
- Ydych chi'n cymryd unrhyw feddyginiaeth?
- Ydych chi'n dioddef gan unrhyw alergedd?
Pa archwiliadau/profion byddan nhw'n eu gwneud?
Bydd y rhain yn amrywio yn ôl rhyw y person a'r arfer rhywiol a nodir, felly mae'n bwysig eich bod yn ateb yn onest i wneud yn siwr na chaiff unrhyw beth ei anwybyddu. Os nad ydych yn siwr pam y gofynnir am wybodaeth benodol, neu nad ydych yn deall yr hyn maent yn ei ofyn,peidiwch ag ofni gofyn iddynt ei esbonio'n gliriach.
Mae staff yn y clinig yn sylweddoli bod rhai pobl sy'n mynd i'r clinig yn teimlo embaras neu ofn am y cwestiynau neu'r archwiliad. Peidiwch â gadael i unrhyw un godi braw arnoch na theimlo na ddylech gwyno os ydych yn anfodlon â'r gwasanaeth.
Gallai'r profion gynnwys:
- Prawf wrin (mae'n well peidio â mynd i'r toiled am 2 awr cyn y prawf)
- Rhwbiad o'r groth
- Swab o'ch wrethra (tiwb y mae'r wrin yn dod allan ohono), eich fagina, ceg eich croth, eich gwddf neu'ch rectwm (twll y pen ôl)
- Profion gwaed ar gyfer syffilis
- Dim ond gyda chaniatâd y person y bydd profion HIV yn cael eu gwneud ac nid ydynt yn cael eu gwneud fel mater o drefn.
Pryd byddwch chi'n gwybod y canlyniadau?
Weithiau mae'n bosibl dweud ar unwaith a oes heintiad drwy archwiliad uniongyrchol â'r llygaid a defnyddio microsgop. Efallai y bydd angen anfon profion eraill i labordy ac fe allai gymryd ychydig ddyddiau i'r canlyniadau ddod yn ôl. Efallai y bydd gofyn i chi fynd yn ôl i'r clinig am brofion pellach, ar ddiwedd cyfnod penodol o amser cyn y gellir gwneud diagnosis llawn. Er enghraifft, gall HIV a syffilis gymryd hyd at 3 mis i ymddangos mewn prawf gwaed. Dylech gael esboniad llawn o ganlyniadau'r profion a chael unrhyw daflenni perthnasol i gefnogi unrhyw gyngor a roddwyd yn barod.
Pa driniaeth byddwch chi'n ei chael?
Mae triniaeth yn cael ei rhoi am ddim ac yn aml yn cael ei rhoi ar unwaith. Dylid cymryd cwrs llawn o antibiotigau, hyd yn oed os bydd y symptomau'n clirio hanner ffordd drwy'r cwrs.
Oes rhywun y gallwch chi siarad â nhw?
Mae gan y rhan fwyaf o glinigau gynghorwr iechyd a all dreulio amser gyda chi, i'ch helpu i ddeall yn union beth sy'n digwydd, neu i'ch cynghori am beth i'w wneud ynghylch eich cariad presennol. Efallai y bydd angen iddynt gael eu harchwilio hefyd. Efallai y byddant yn gofyn i chi am fanylion am bartneriaid er mwyn ceisio rheoli lledaeniad y heintiad, ond, nid oes rhaid i chi roi'r wybodaeth hon. Efallai y byddai'n well gennych, fodd bynnag, iddyn nhw gymryd y cyfrifoldeb o gysylltu â phartneriaid, gan y gallwch sicrhau y byddant yn gwneud hynny â thact a doethineb, heb ddatgelu pwy ydych chi.
Am ragor o wybodaeth am eich clinig GUM agosaf, cysylltwch â Galw Iechyd Cymru: 0845 46 47.
Unrhyw amheuon, cer am gyngor!
Ailgynhyrchwyd trwy ganiatâd caredig Galw Iechyd Cymru - www.nhsdirect.wales.nhs.uk/theroom
